Мәжіліс декларацияларға қолжетімділікті ашты – бірақ барлығына емес. 98 депутаттың тек төртеуінің ғана 2024 жылға арналған нақты кіріс көрсеткіштері жарияланған. Қалған есептер формалды түрде «бос»: дербес салық салынатын табыс жоқ деп көрсетілген, деп хабарлайды CMN.KZ.
Мәжіліс сайтында кейбір депутаттар мен олардың отбасы мүшелерінің табыстары туралы мәліметтер пайда болды. Алайда бұл деректер толық көрініс бермейді: декларациялардың басым бөлігі не мүлде жарияланбаған, не «салық салынатын табыс жоқ» деген стандартты тұжырыммен шектелген.
Палата басшылығының отбасы табыстары
Жарияланған мәліметтерге сәйкес, Мәжіліс төрағасы Ерлан Қошановтың жұбайы Гүлжан Абауова 2024 жылы 1 577 425 теңге табыс көрсеткен.
Вице-спикер Альберт Раудың отбасында бұл көрсеткіш едәуір жоғары: оның жұбайы Светлана Рау 10 804 608 теңге табыс декларациялаған.
Ал Мәжіліс төрағасының орынбасары Дания Еспаеваға қатысты 2024 жылға арналған табыс деректері жарияланбаған. Ресми түсіндірме бойынша, дербес салық салынатын табыс болмаған.
Осындай тұжырым басқа да бірқатар депутаттарға қатысты қолданылған.
Неліктен дерек аз?
Қаржы министрлігі бұған дейін түсіндіргендей, мына жағдайларда декларациялар жарияланбайды:
-
табыс жоқ немесе ол дербес салық төлеуді талап етпейді;
-
депутат есепті жылы мандатқа әлі ие болмаған;
-
табыс салық агенті арқылы салық салынған көздерден алынған.
Осылайша, заң талаптары формалды түрде орындалғанымен, қоғам үшін мұндай ашықтық толық емес болып көрінеді.
«Қатардағы емес» көрсеткіштер нені көрсетті?
Жарияланған декларациялар арасында айтарлықтай ірі сомалар да бар. Мәселен, «Ақ жол» партиясы төрағасының орынбасары Ерлан Барлыбаев 528,6 млн теңге табыс көрсеткен.
Ал бұрынғы «Қазақэнергоэкспертиза» басшысы Бауыржан Смағұловтың жұбайы Гүлмира Дюсебекова 48,1 млн теңге табыс декларациялаған.
Бұл деректер көптеген парламентарийлердің «нөлдік» есептерімен айқын қарама-қайшылық тудырып, заңдылықтан гөрі жария деректердің толықтығы туралы сұрақты алға тартады.
Ал Сенатта қалай?
Салыстыру үшін: Сенатта да жағдай ұқсас. 50 сенатордың тек төртеуінің ғана отбасы мүшелерінің табысы жарияланған. Жалпы сомасы – 19 млн теңгеден астам. Қалған есептер не ашылмаған, не ең төменгі көрсеткіштермен шектелген.
2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда жалпыға бірдей декларациялаудың жаңартылған ережелері күшіне енді. Бұған дейін үкімет президенттің, премьер-министрдің, парламент спикерлерінің және күштік құрылым басшыларының декларациялары олардың қызметінің ерекшелігіне байланысты жарияланбайтынын ашық айтқан.
Сондықтан депутаттар мен олардың отбасы табыстары тақырыбы қоғам күн тәртібіне қайта-қайта оралады – бұл тек бухгалтерлік есеп емес, сенімнің де көрсеткіші.
CMN.KZ ресми Telegram арнасына жазылыңыз
