Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жасанды интеллект негізінде жұмыс істейтін Imam AI мобильді қосымшасын іске қосатынын жариялады. Бұл сервис діни сұрақтарға жауап беруге арналған. Бастама діни саланы цифрландыру және танымал чат-боттардағы «дәл емес ЖИ-жауаптармен» күрес ретінде түсіндірілді.
Алайда анонстан кейін қазақстандықтарда бірқатар сұрақ туындады – зайырлы заңнамаға сәйкестігінен бастап, этика мен қауіпсіздікке дейін. CMN.KZ тілшісі Imam AI нақты не екенін және бұл жүйеде жасанды интеллект қай жерде аяқталып, адам факторы қай жерде басталатынын анықтап көрді.
Жоба қай кезеңде
Редакцияның сұрауына жауап берген ҚМДБ өкілдері Imam AI жобасы әзірге толық іске қосылу сатысында емес, техникалық дайындық пен тестілеу кезеңінде екенін мәлімдеді.
«Қазіргі уақытта Imam AI мобильді қосымшасының дизайны әзірленді, iOS және Android платформаларында іске қосу мен бейімдеу жұмыстары жүргізіліп жатыр», – деп хабарлады ҚМДБ.
Пайдаланушыларға арналған бөліктен бөлек, басқармада сервистің жұмысын бақылау мен басқаруға арналған жеке әкімшілік жүйе құрылған.
«Сұрақтар мен жауаптарды бақылау және басқару үшін арнайы әкімшілік жүйе жасалды», – делінген ресми жауапта.
Осы жүйе арқылы ДУМК-ның діни мамандары қандай сұрақтар келіп түскенін, жүйе қандай жауап бергенін және адам араласуы қажет пе, соны бақылап отырады.
Imam AI-дің бастапқы дерекқорына ДУМК бекіткен дайын діни материалдар мен ресми фәтуалар жүктелген.
«Бұл база сервистің алғашқы кезеңдегі жұмысының негізі болады. Контентті кеңейту біртіндеп, тек ресми дереккөздер аясында және мамандардың бақылауымен жүзеге асады», – деп атап өтті басқарма.
Imam AI қалай жұмыс істейді
ҚМДБ атап өткендей, Imam AI дербес ойлайтын немесе өздігінен діни қорытынды шығаратын жүйе емес.
«Imam AI – фәтуа шығаратын немесе жеке пайымға сүйеніп жауап қалыптастыратын автономды жасанды интеллект емес», – деп нақтылады басқарма.
Жұмыс механизмі мынадай:
-
егер сұрақ ресми базада бар болса – пайдаланушы дайын жауап алады;
-
егер сұрақ базада болмаса – ол діни маманға жіберіледі, ал жауап адам тарапынан беріледі.
Яғни, Imam AI – цифрлық анықтамалық пен сүзгі рөлін атқарады, богословиялық ЖИ емес.
«Дұрыс дереккөздер» деген не
ҚМДБ түсіндіруінше, Imam AI аясындағы «дұрыс дереккөздер» ұғымы тек басқарманың өзі дайындап, бекіткен материалдарды білдіреді.
«Imam AI жүйесінде “дұрыс дереккөздер” деп ҚМДБ ресми түрде әзірлеп, бекіткен материалдар ғана танылады», – деді басқарма өкілдері.
Олар мыналар:
-
ҚМДБ-ның ресми фәтуалары;
-
басқарма дайындаған діни кітаптар мен сұрақ-жауап жинақтары.
Сыртқы дереккөздер – шетелдік платформалар да, балама түсіндірмелер де – қолданылмайды.
ҚМДБ бұл тәсіл ақпараттың бұрмалану қаупін азайтады деп есептейді. Сонымен қатар, Imam AI толық автоматтандырылған жүйе болмайды. Алғашқы кезеңде қатаң «қолмен» бақылау орнатылады.
«Imam AI жұмысы мамандардың тұрақты бақылауында болады. Алғашқы кезеңде жауаптар күн сайын тексеріледі», – деп атап өтті басқарма.
Жауаптардағы кез келген қате үшін жауапкершілікті ҚМДБ өз мойнына алады.
Цифрлық имам неге жауап бермейді
ҚМДБ мәлімдеуінше, Imam AI діни шешім қабылдайтын құрал ретінде емес, тек анықтамалық-консультациялық сервис ретінде жасалып отыр.
Әсіресе сезімтал және әлеуметтік маңызы бар тақырыптарға – жеке өмір, отбасылық жанжалдар, құқықтық мәселелер – жүйе өздігінен жауап бермейді.
«Алғашқы кезеңде қосымша намаз, ораза, зекет, құрбандық, қажылық, жаназа сияқты күнделікті діни тәжірибелерге қатысты ең жиі қойылатын сұрақтарға ғана жауап береді», – делінген ресми жауапта.
«Тақырып өте нәзік»: депутат пікірі
CMN.KZ тілшісі бұл бастамаға қатысты Мәжіліс депутаты Еділ Жанбыршиннің пікірін де сұрады.
«Шынымды айтсам, мұндай қосымша туралы алғаш рет естіп тұрмын. Бұл өте нәзік әрі сезімтал тақырып. Барлығы бірдей келісе бермейді», – деді депутат.
Оның айтуынша, діни түсіндіру саласында қателіктің бағасы өте жоғары.
«Мұндай сұрақтарға тек шын мәнінде түсінетін, жауапкершілігі бар адамдар жауап беруі керек. Оның өзінде бәрі қатаң тексерілуі тиіс», – деді ол.
Жанбыршин ЖИ форматтың өзі де даулы екенін атап өтті:
«Менің жеке пікірім – жасанды интеллекті бар қосымшадан гөрі, тірі қарым-қатынасты дамыту керек. Адамдар имамдарға барып, бетпе-бет сөйлескені дұрыс», – деді депутат.
Оның сөзінше, тікелей әңгіме адамның күмәнін, жағдайын, эмоциясын ескеруге мүмкіндік береді.
CMN.KZ редакциясы Imam AI жобасының қалай іске асатынын және нақты пайдаланушылар үшін қалай жұмыс істейтінін әрі қарай бақылап отырады.
Еске салайық, 2025 жылдың қыркүйегінде Қасым-Жомарт Тоқаев Жасанды интеллектке арналған арнайы Этикалық кодекс әзірлеу идеясын ұсынған болатын. Президенттің пікірінше, мұндай құжатты дайындауға әртүрлі конфессия өкілдері қатысуы тиіс.
CMN.KZ ресми Telegram арнасына жазылыңыз
